ZKT, felç ve serebral palsi için yeni ve etkili bir tedavidir

Zorunlu kullanım tedavisi (ZKT), ya da kısıtlanmayla geliştirilen hareket tedavisi (KGHT), Bernstein’in dinamik sistemler teorisini temel alan yeni bir nörolojik rehabilitasyon yöntemidir. Bu tedavide inmeli hastalarda sağlam olan kol-el fonksiyonları bir omuz askısı veya eldiven yardımıyla 2-3 hafta süreyle engellenmekte ve felçli tarafın fonksiyonel görev ve aktivitelerde yoğun, tekrarlayıcı kullanımını sağlayacak bir terapi programı uygulanmaktadır.
ZKT’nin temeli bu yüzyılın başlarında yapılan hayvan deneylerine dayanmaktadır. Bu çalışmalarda arka sinir kökü kesilmiş maymunların kollarını kullanma teşebbüslerinin ağrı ve dengesizlik ile sonuçlandığı ve bu cezalandırmalar nedeniyle felçli kol-ellerini kullanma davranışlarının baskılandığı tespit edilmiştir. Daha sonra maymunların temel işler için sağlam kol-ellerini kullanarak kompensatuvar teknikler geliştirdiği tespit edilmiş ve bu durum “kullanmamayı öğrenme” olarak adlandırılmıştır. Bu maymunların sağlam olan kol-ellerinin bağlanması (kısıtlandırılması) sonrasında ise 1-2 gün içinde felçli taraflarını kullanmaya başladıkları; kısıtlanmanın 1-2 hafta sürdürülmesi sonucunda ise etkilenmiş tarafı kullanma yeteneklerinde önemli gelişmeler olduğu bildirilmiştir.
Maymun deneylerinden yola çıkan bilim adamları inmeli hastalarda sağlam tarafın hareketlerinin engellemesi ile felçli tarafın fonksiyonel kullanımını amaçlayan tedavi protokolleri geliştirmişlerdir. Dünya literatüründe ZKT’nin inmeli hastalarda felçli kol-el fonksiyonlarında olumlu gelişmeler sağladığını gösteren birçok çalışma yer almaktadır.