Serebral Palside Ayakta durma – Yürüme – Denge Aktiviteleri

Serebral Palsi’de Ayakta durma – Yürüme – Denge Aktiviteleri (Ailelere Serebral Palsi Kılavuzu Devam Ediyor…)

Çocuğum Yürüyebilecek mi?

Ailelerin en çok düşündüğü ve sorduğu soruların başında gelir. “Yürüme” elbette hem fonksiyon olarak hem de sosyal olarak çok önemlidir. Fakat çocuk için diğer beceriler daha da önemli olabilir. Serebral palsili çocuğun mutlu olabilmesi ve mümkün mertebe bağımsız kalabilmesi için aşağıdaki noktalar önem sırasına göre sıralanmıştır:

1)      Kendine güven duymak ve kendini sevmek/beğenmek,

2)      Diğer kişilerle komünikasyon ve sağlam/güzel ilişkiler kurabilmek,

3)      Yemek yeme, giyinme, tuvalet gibi günlük yaşam aktivitelerinde bağımsız omak,

4)      Bir yerden bir yere gidebilmek (mobilizasyon),

5)      Eğer olanaklı ise yürümek.

Şunu çok iyi anlamalıyız ki “yürümek” serebral palsili bir çocuğun mutlu olabilmesi için en gerekli fonksiyon değildir. Elbette yürümek için her türlü tedavi ve girişimde bulunmak gerekir. Ama yürümeden önce çocuğun baş kontrolünün olması, yardımsız oturabilmesi, ayakta iken dengede durabilmesi gerekir.

Serebral palsili çocukların çoğu en azından baston/yürüteç gibi yardımcı cihazlarla yürüyebileceklerdir. Bu çocukların yürüme yaşları normal zamanda olmaz. Bazı çocukların yürümesi 10 yaşına kadar hatta daha bile sonraya kadar gecikebilecektir.

Genel olarak söylemek gerekirse, daha az tutulumlu olan ve daha erken sürede bağımsız olarak oturabilen çocuklar daha çabuk yürürler. Eğer bir serebral palsili çocuk 2 yaşına kadar bağımsız oturabilirse, bu çocuğun yürüme şansı yüksek olacaktır. Ancak sadece bağımsız oturma yaşına bakarak yürüyebilme kapasitesini değerlendirmek yanlış olur çünkü yürümeyi etkileyen daha birçok faktör bulunmaktadır.

Ciddi tutulumlu serebral palsili pek çok çocuk maalesef bugünkü tıbbi uygulamalara rağmen yürüyemeyecektir. Bunu kabul etmeli ve diğer önemli hedeflere ulaşmak için çalışmalıyız. Çocuk yürüyemeyebilir ancak bir yerden bir yere mobilizasyonunu sağlayabilir. Hedefimizde, çocuğun kendi mobilizasyonunu (bir yerden bir yere gidebilmek) bağımsız veya az bağımlı bir şekilde yapabilmesi olmalıdır.

Yakın bir gelecekte kök hücre uygulamaları gibi yeni tıbbi tedavilerle serebral palsili çocuklarımızın çok daha iyi olacağını umut etmekteyiz. Ancak bu yakın gelecekte uygulanacak tedavilere çocukların hazır olması da çok önemlidir. Çocukta deformitelerin engellenmesi, normal büyümenin sağlanması öncelikli konulardır. Bu yüzden şimdiden en doğru tıbbi tedavilerin yapılması önem arz etmektedir. Öreğin çocuktaki kasılmaların kontrol altında tutulması, hem çocuğun daha rahat bir hayat sürmesini hem daha normal bir şekilde büyümesini sağlayacak, ayrıca eklem deformitelerinin önüne geçecektir. Bu şekilde hem günümüz tıbbi hedeflerine ulaşılmış olunacak, hem de yakın gelecekteki tıbbi tedavilere çocuk en iyi şekilde hazırlanmış olacaktır.

Genel Hata!

Yukarıdaki resimde görüldüğü gibi tutulduğunda, ciddi beyin lezyonu olan çocuğun bacakları otomatik olarak kasılabilir; dizler dümdüz bir hal alacak şekilde kasılır ve ayak bileklerinin parmak uçları balerin ayağı şekli alacak şekilde sertleşir. Bu arada bacaklar kesik kesik adım almaya çalışabilir ve böyle olunca aile çocuğunun neredeyse yürümeye hazır olduğunu düşünür. Ama durum böyle değildir. Yürümenin öğrenilmesinden önce, yukarıdaki resimde görüldüğü gibi oluşan bu pozisyonun üstesinden gelinmesi gerekir. Resimdeki şekildeki gibi çocuğun sürekli tutulması ve yanlış şekilde adım aldırılması, bu yanlış pozisonun daha da kuvvetli hale gelmesine neden olacaktır.

O halde çocuk bu durumda ise onu adım almaya zorlayacağımıza diğer gelişimler üzerinde çalışmamız daha doğru olacaktır (oturma dengesi, ayakta durma dengesi vb. üzerinde) Bunlar yapılırken bacakların aşırı kasılmasını azaltmak için çeşitli tedaviler (toksin enjeksiyonları) ve terapiler uygulamak yararlı olacaktır

Bebek ayaklar yerde dik olarak tutulacak olursa ve hafifçe ileri doğru ittirilirse (aşağıdaki resme bakınız) adım alma refleksi ile bacaklarda adımlama görülecektir. Eğer spastisite yoksa bacakların kuvvetlendirilmesi için bu refleks mekanizma terapide kullanılabilir.

Çocuk ayakta durabilmeye başladığında, onu aşağıdaki şekildeki gibi kalçalarından destekleyin.

Dikkat!

Her zamanki kuralı burada da unutmayın! Çocuğa gereken en az desteği verin.

Çocuğun bacaklarının birbirinden biraz ayrık olmasına dikkat edin ki denge daha rahat kurulabilsin. Bu desteği verirken, önceleri çocuğun önünde bulunun ve sonraları arkasına geçin.

Çocuğu sağa sola doğru hareket ettirin. Böylelikle çocuk ağırlığını bir bacaktan öbürüne aktarabilmesini öğrensin.

Çocuğu kollarının altından gevşek bir şekilde tutun; onu sağa sola ve ileri geri doğru yavaşça ittirin. Bunları yaparken her defasında çocuğun dik duruma gelmesine izin verin. Bu hareketleri oyun haline getirin.

Denge ilerledikçe gereken desteği omuzlarından tutarak verebilirsiniz:

Aşağıdaki şekildeki gibi çocuğun bir ipi veya hortumu tutması ile çalışılabilir:

Çocuk sonraları ipi tek elle tutarak denge sağlamaya çalışır.

Çocuğun kendini masadan tutarak ayağa kalkmasını motive etmek için masanın köşesine onun sevdiği bir oyuncağı koyun:

Masaya tutunarak adımlamasını sağlamak için de masanın diğer köşesine bir oyuncak yerleştirin.

Çocuk neredeyse kendi başına yürüyebilecek duruma gelirse, göğsünden bir kemer, havlu vb. bir malzeme dolayıp yürümesine izin verin. Çocuğu tamamen gevşek bir şekilde bu askı sayesinde tutun. Burada önemli kuralımızı unutmayın: Çocuğa gerektiği kadar destek verin. Düşecek olursa onu yakalayacak şekilde hazır olun. Kemer veya havlu çocuğu taşımasın sadece güvenlik açısından bulundurulsun:

Çocuk kendi kendine yürüyebilecek hale gelinceye kadar onu gerektiği oranlarda destekleyin. Aşağıdaki şekildeki gibi bir kare çizin ve köşelerine çocuğun hoşlanacağı bir bilmece veya tekerleme yazan bir etiket yerleştirin. Sonra bu kare üzerinde onun ileri, geri ve yan yana yürümesini sağlayın. Bunu yapmanın en kolay yolu çocuğun her zaman aynı yöne bakarak yürümesini sağlamaktır. Böylece geri geriye, sol yana, öne ve sağ yana doğru yürümesini sağlamış olursunuz. Her köşeye ulaşıldığında, etiketlerdeki yazıları okuyarak bu işlemi bir oyuna döndürün:

Dikkat!

Çocuğa yaptırılan her aktivite bir oyuna çevrilmelidir. Aksi taktirde çocuk sıkılır ve size katılmaz.

Dengesi bozuk daha büyük çocuklarda kullanılacak olan denge tahtası dengenin gelişmesine yardımcı olurken çok da güzel bir oyun olacaktır:

Basitçe evde bile yapılabilecek bir paralel bar içinde çocuğun denge ve yürüme çalışmaları yararlı olacaktır:

Yine basitçe evde de yapılabilecek bir yürüteç ile çocuğun destek alması, dengesinin ve yürüme aktivitesinin gelişmesi olanaklıdır:

Ayrıca Bakınız: Ailelere Sereral Palsi Kılavuzu

These information obtained from Japanese Society for Rehabilitation of Persons with Disabilities  (JSRPD)

Ayrıca Bakınız:

Serebral Palsi